City Issue

Urban Theory, articles and research

Πολίτης, κάτοικος ή εθελοντής; Το δικαίωμα στην πόλη

Citizen, resident or volunteer? The right to the city    | By Constantina Theodorou
For English>>
Kωνσταντίνα Θεοδώρου

Είδηση Νo 1
“Πολίτες θα καθαρίσουν από γκράφιτι τον πεζόδρομο της Αποστόλου Παύλου’
Η δράση αυτή, που καλεί τους πολίτες να προστατέψουν και να αναδείξουν την πόλη τους, είναι αποτέλεσμα συνεργασίας τριών φορέων: της ομάδας πολιτών «Κάθε Σάββατο στην Αθήνα» του δημοσιογράφου Νίκου Βατόπουλου, του δήμου Αθηναίων και του αντιδημάρχου Καθαριότητας, Ανδρέα Βαρελά, και της εταιρείας αντιγκράφιτι υλικών Booka του Ηλία Ανδρεόπουλου. Με βασικό συνδετικό κρίκο και υποκινητή δράσεων και συλλογισμών υπέρ της πόλης τον Νίκο Βατόπουλο, γίνεται επιτέλους εφικτή αυτή η πανστρατιά δυνάμεων εις το όνομα της πόλης.” (πηγή εδώ)


Είδηση Νo 2
“Με το συντονισμό της ΕΛΛΕΤ και πρωτοβουλία των Λυδίας Καρρά και Μάγιας Τσόκλη, φορείς και πολίτες δημιούργησαν το Δίκτυο Πολιτών για το Ιστορικό Κέντρο, με στόχο να ξαναγίνει βιώσιμο το ιστορικό κέντρο της Αθήνας και να σταματήσει η υποβάθμισή του. Στο ιστορικό κτήριο της ΕΛΛΕΤ οι πολίτες του Ιστορικού Κέντρου της Αθήνας έδωσαν την Τρίτη, 4/11/2014 το ενεργό παρόν, δηλώνοντας την αποφασιστικότητά τους για να βγει επιτέλους το Ιστορικό Κέντρο της πόλης από το τέλμα και να γίνει και πάλι βιώσιμο. ” (πηγή εδώ)


Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΞΗ ΠΟΛΙΤΗΣ
Αυτές είναι δυο πολύ πρόσφατες ειδήσεις του μηνός Νοεμβρίου2014. Μπορεί να είναι μικρές κι ασήμαντες, αλλά υπάρχει σ’ αυτές κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον που είναι όχι το ίδιο το γεγονός, αλλά η γλώσσα της είδησης και πιο συγκεκριμένα η χρήση της λέξης πολίτης. Η ιδιαίτερη χρήση της λέξης πολίτης είναι η είδηση πίσω από την είδηση. Ένα χρόνο πριν οι τίτλοι και των δυο ειδήσεων θα ήταν διαφορετικοί, όπως αποδεικνύει και ένα google search με τους αντίστοιχους όρους. Σαν τίτλο της πρώτης είδησης θα διαβάζαμε “εθελοντική δράση καθαρισμού…” και σαν τίτλο της δεύτερης “οι κάτοικοι του ιστορικού κέντρου…”
Να όμως που η λέξη πολίτης έρχεται να αντικαταστήσει την λέξη εθελοντής και κάτοικος, εκτοπίζοντας τελείως τη λέξη δημότης. Η μικρή αυτή γλωσσολογική μετατόπιση δεν θα είχε και πολύ σημασία αν ίσχυε για κάθε αντίστοιχη είδηση. Αν δηλ. όλοι οι εθελοντές που καθαρίζουν ονομάζονταν πολίτες και όλοι οι κάτοικοι που συζητούν για τις γειτονιές τους ονομάζονταν επίσης πολίτες. Κάποιοι ενεργοί πολίτες όμως, όπως στην Ακαδημία Πλάτωνος, παραμένουν “κάτοικοι”, ενώ αυτοί που καθαρίζουν την Απόστολου Παύλου και συνευρίσκονται στα γραφεία της ΕΛΛΕΤ αναβαθμίζονται σε “πολίτες”.

Συνήθως η προπαγανδιστική χρήση της λέξης πολίτης συνδέεται με τον σκοπό του να τονισθεί και να γίνει διακριτή η Ελληνική εθνική ταυτότητα. Με αυτή την χροιά χρησιμοποιείται στα δελτία ειδήσεων για να γίνει η διάκριση ανάμεσα στον εγκληματία αλλοδαπό και τον θύμα Έλληνα πολίτη, ή αντίστροφα, επιβραβεύοντας τον αλλοδαπό που πετυχαίνει κάποιο επίτευγμα αναβαθμίζοντάς τον σε πολίτη, άρα άξιο να είναι Έλληνα. Πρόκειται για μια τυπική χρήση του όρου πολίτης όπως αυτός ορίζεται στο πλαίσιο μιας εθνικής ταυτότητας και ενός κράτους Έθνους. Όταν μιλάμε όμως για τα ζητήματα της πόλης όπου εξίσου Έλληνες πολίτες, χωρίς εθνική διαφορά, διακρίνονται σε κατοίκους, εθελοντές και πολίτες τι νόημα παίρνει η λέξη πολίτης;
Η γλωσσική μετατόπιση από τον εθελοντή στον πολίτη γίνεται σε μια στιγμή όπου οι λέξεις πολίτης, ενεργός πολίτης και κοινωνία των πολιτών βρίσκονται πρώτες σε κάθε συζήτηση και χάραξη πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνώς, ενώ ο εθελοντής με όλα τα αρνητικά του πρόσημα πάει για απόσυρση. Γίνεται επίσης σε μια στιγμή που ο επανορισμός της έννοιας του πολίτη είναι επιτακτικός καθώς απαγκιστρώνεται από το σαφές πλαίσιο ορισμού του εντός ενός έθνους κράτους και διευρύνεται στο πλαίσιο μιας αποεθνικοποιημένης ή μετά-εθνικής- διεθνοποιημένης ταυτότητας. Τι σημαίνουν αυτά?
Χοντρικά η αποεθνικοποιημένη ταυτότητα είναι αυτή που παίρνει υπόσταση ακόμα και εντός ενός έθνους κράτους και ανεξαρτήτως αυτού μέσω της ενεργού συμμετοχής σε μικρότερα ή και πολύ μεγαλύτερα δίκτυα (πχ παίρνοντας μέρος σε ένα παγκόσμιο δημοψήφισμα). Είναι η ταυτότητα του πολίτη που ανήκει στην Κοινωνία των πολιτών και είναι αυτή που πιο πολύ έχει να κάνει με την κλίμακα των ζητημάτων της πόλης. Η μετα-εθνική ταυτότητα ταιριάζει πιο πολύ για να προσεγγίσουμε περιπτώσεις όπως των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι συγχρόνως πολίτες ενός κράτους και μιας ένωσης κρατών.
Η Saskia Sassen που έχει εντρυφήσει στα θέματα αυτά έδωσε τον προηγούμενο Νοέμβριο στο creative summit της Στοκχόλμης μια ομιλία με το πολύ κρίσιμο ερώτημα του “Ποιος είναι ο πολίτης”. Η συζήτηση δεν είναι φιλολογική κι είναι εξόχως αιχμηρή. Αφορά τα δικαιώματά μας -το δικαίωμά μας στον χώρο. Ο ορισμός του πολίτη απαιτεί να ορίσουμε ποιός έχει δικαιώματα, ποιά δικαιώματα και πού.

Χάνοντας τα Δικαιώματα του Πολίτη
Όσο ο ορισμός της έννοιας “πολίτης” παραμένει περίπλοκος και νεφελώδης, μέσα στην ασάφεια που τον περιβάλει, τα δικαιώματα που τον συνοδεύουν λιγοστεύουν, όπως επανειλημμένα τόνισε η Sassen. Τα δικαιώματα χάνονται. Όχι όμως για όλους. Υπάρχουν οι προνομιακοί “πολίτες” όπως υπάρχουν και οι προνομιακοί “ξένοι”, επιχειρηματίες και creative νομάδες, και όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν με κάποια φυλετική- εθνική ταυτότητα αλλά καθαρά με την οικονομική δύναμη και εξουσία. Μια νέα κοινωνία δομείται πέραν των εθνικών συνόρων όπου οι λίγοι κερδίζουν δικαιώματα και οι πολλοί τα χάνουν με αντάλλαγμα κάποια δευτερεύοντα, πιο ανώδυνα δικαιώματα.
Για παράδειγμα μπορεί κάποιος να αποκτήσει μόνιμη άδεια παραμονής στη χώρα μας αν αγοράσει ακίνητο αξίας μεγαλύτερο των 250.000 ευρώ, ενώ στη Μ. Βρετανία ένα παντρεμένο ζευγάρι στο οποίο ο ένας είναι μη Βρετανός δεν δικαιούνται να διαμένουν μαζί στη χώρα παρά μόνο αν είναι κάποιου εισοδήματος και άνω. Την ίδια στιγμή σε ειδικές οικονομικές ζώνες σε όλο τον πλανήτη πολυεθνικές εταιρείες και ξένοι επενδυτές, μη πολίτες της χώρας που επενδύουν, μπορούν να απολαμβάνουν εξαιρετικές διευκολύνσεις και απαλλαγές που δεν δικαιούνται οι πολίτες οι οποίοι από την άλλη είναι ανυπεράσπιστοι έναντι των εταιρειών. Τα δικαιώματα τους δεν έχουνε ισχύ εκεί.
Μπορεί λοιπόν οι επενδυτές να μην έχουν το τυπικό δικαίωμα της ψήφου, στο οποίο έχει πια περιοριστεί η συμμετοχή στη δημοκρατία, έχουν όμως το ελεύθερο να καταλύουν τους θεσπισμένους συλλογικά και από το κράτος κανόνες ρύθμισης της αγοράς και της εργασίας εντός αυτών των ζωνών, έχουν τέλος πολύ περισσότερο λόγο στην διακυβέρνησή μας από όλους εμάς τους πολίτες. Ακόμη χειρότερα θα γίνουν τα πράγματα αν θεσπιστεί η συμφωνία Ελευθέρου εμπορίου ΗΠΑ-ΕΕ (TTIP) σύμφωνα με την οποία οι εταιρείες θα έχουν το δικαίωμα να ενάγουν ακόμα και κράτη σε περιπτώσεις που θίγεται με οποιοδήποτε τρόπο η ανταγωνιστικότητά τους, σε περίπτωση δηλ. που το κράτος στηρίξει τα δικαιώματα των πολιτών του έναντι των εταιρειών. Αν λοιπόν αυτή συλλογική μας αυτορρύθμιση υπό τη σκέπη ενός κράτους, έρχεται δεύτερη σε ισχύ σε σχέση με μια εταιρεία, τότε σίγουρα δεν έχουμε Δημοκρατία. Το δικαίωμα στην ψήφο και την επιλογή των αιρετών αρχών του Δήμου ή του Κράτους είναι το λιγότερο όταν μέσω της επίκλησης της Κοινωνίας των πολιτών και των ειδικών ρυθμίσεων κάποιοι μπορούν να παραμερίζουν την αιρετή εξουσία και να παίρνουν αυτό που θέλουν.

Τι απάντησε η Κοινωνία των Πολιτών σε μια κίνηση προστασίας από όλα αυτά; Τον Ιούνιο του 2014, το Συμβούλιο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ υιοθέτησε μια απόφαση για τη σύσταση μιας ομάδας εργασίας με στόχο την προετοιμασία «ενός νομικά δεσμευτικού οργάνου για τη ρύθμιση, στο διεθνές δίκαιο των δικαιωμάτων του ανθρώπου, των δραστηριοτήτων των πολυεθνικών και άλλων επιχειρήσεων». Όπως αναφέρεται σε άρθρο του Δ. Χριστόπουλου “Είναι χαρακτηριστικό ότι σε όλη τη διάρκεια της παρασκευαστικής διαδικασίας από το 2011 ως το 2014, μεγάλες διεθνείς οργανώσεις δικαιωμάτων του ανθρώπου, όπως η Διεθνής Αμνηστία και η Human Rights Watch, δεν έχουν λάβει θέση στο ζήτημα.” Οι οργανώσεις αυτές κατ’ εξοχήν εκφράσεις της Κοινωνίας των Πολιτών στάθηκαν λοιπόν αρχικά ενάντια στην υπεράσπιση των Δικαιωμάτων των Πολιτών.
Η Κοινωνία των Πολιτών δεν είναι αθώα- η συμμετοχή σ’ αυτή δεν μπορεί να υποκαθιστά την συμμετοχή μας στο Κράτος ή στον Δήμο. Μέτοχοι της κοινωνίας των πολιτών είναι ανεξαιρέτως ΜΚΟ, ενώσεις πολιτών, σωματεία και οτιδήποτε μη κυβερνητικό, χωρίς καμιά θεσμική διαβάθμιση μεταξύ τους. Καθώς δεν υπάρχει καμιά συλλογική απόφαση για το πώς η Κοινωνία των Πολιτών μπορεί να αυτορυθμιστεί, μέσα στη γενικότητα και στην ασάφειά της που υποτίθεται ότι ευνοεί και βάζει μπροστά όλους τους πολίτες, όλες οι διακρίσεις είναι δυνατές. Δεν πρόκειται για κοινωνία ισονομίας αλλά αντιθέτως για μια κοινωνία ζούγκλας. Προς το παρόν η Κοινωνία των Πολιτών είναι μια πρωτόγονη κοινωνία, όπου επικρατεί το δίκαιο του ισχυρού, όπου όποιος έχει τους πόρους και τα μέσα μπορεί να προχωρήσει. Μας φέρνει ξανά πίσω αιώνες από τα κηρύγματα της Γαλλικής Επανάστασης της οποίας το θεμελιακό κείμενο και μόνο με τον τίτλο του “Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη”, εξισώνει τον άνθρωπο και το δικαίωμα αυτού με τον πολίτη και το δικαίωμα αυτού. Άνθρωπος και Πολίτης- ένα και το αυτό. Η έκπτωση από τα προνόμια του πολίτη σημαίνει την έκπτωση από τα δικαιώματα του ανθρώπου κι αυτό είναι τόσο πια σαφές και ορατό γύρω μας από τη “γυμνή ζωή’ των χωρίς χαρτιά μεταναστών έως την πρόσφατη δήλωση της κυβερνητικής εκπρόσωπου τον Σεπτέμβρη του 2014, όταν κατά τον εκτοπισμό των Ρομά από το Χαλάνδρι δήλωσε στα μέσα πως απομακρύνθηκαν γιατί “δίπλα κατοικούσαν άνθρωποι”. Είναι λοιπόν εξόχως κρίσιμο το ποιος ορίζεται πολίτης, γιατί αυτός μετριέται και για άνθρωπος.

a3f6406252f2b811d34a4b8ce9bc8862
Αθήνα – Εκτροπές της κοινωνίας των πολιτών
Στα καθ’ ημάς, όσον αφορά τα ζητήματα της πόλης, ο ορισμός του πολίτη έχει να κάνει με το ποιος σχεδιάζει, ορίζει και νέμεται τον χώρο που ανήκει σε όλους μας. Οι αναφορές σε ενεργούς και μη πολίτες και η επίκληση στην κοινωνία των πολιτών δεν είναι ποτέ αθώα και έχει προσφέρει ουκ ολίγες φορές το άλλοθι και το επικοινωνιακό προκάλυμμα σε διάφορα οικονομικά συμφέροντα.
Το καλύτερο παράδειγμα είναι αυτό της εταιρείας Ολίαρος στο Μεταξουργείο που προσπαθεί να προωθήσει το επενδυτικό της σχέδιο σε ακίνητα στο Μεταξουργείο μέσα από κινήσεις όπως η ίδρυση της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας “πρότυπη γειτονιά Μεταξουργείο-Κεραμεικός”. Η “ΚΜ πρότυπος γειτονιά” υποδύεται ρόλους από την Κοινωνία των Πολιτών και με το καμουφλάζ μιας συλλογικότητας πολιτών που συμμετέχουν σε δράσεις και διεκδικούν για τη γειτονιά τους, διεκδικεί μέσω του Δήμου ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις για τα καθαρά ιδιωτικά επενδυτικά σχέδια. Κομμάτια μάλιστα του επενδυτικού σχεδίου περιλαμβάνονται στο ΣΟΑΠ (Σχέδιο Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμβασης Αθήνας) ως δράσεις υπέρ των πολιτών, που καθόλου υπέρ τους τελικά δεν θα είναι. Το μείζον θέμα της πολυσυζητημένης περίπτωσης “Ολίαρος” ή “Τσάκωνας” δεν είναι το ιδιωτικό συμφέρον αλλά η παρενδυσία του σε δημόσιο.

Έχει ενδιαφέρον πως στον χάρτη Human Grid του TEDx Athens που στόχο έχει να χαρτογραφήσει την Αθηναϊκή Κοινωνία των Πολιτών μέσω των οργανώσεων και των φορέων της, από το Μεταξουργείο επιλέγεται να προβληθεί το “ΚΜ πρότυπος γειτονιά”, αντί για τα μπλογκ και τις συλλογικότητες των πραγματικών κατοίκων του Μεταξουργείου. Εξίσου πολιτική είναι η επιλογή του TEDx και στην γειτονιά της Κυψέλης. Την εποχή που η Δημοτική Αγορά της Κυψέλης ήταν ανοιχτή μέσω της κατάληψης των κατοίκων, ο χάρτης επιλέγει να αποτυπώσει όχι το μπλογκ της ομάδας που συντηρεί την κατάληψη, αλλά την κίνηση ilove kypseli, στηριζόμενη από τους καταστηματάρχες των καφετεριών της Κυψέλης που απαιτούν να κλείσει η ανοιχτή σε δράσεις και εκδηλώσεις κατάληψη. Ενώ λοιπόν έχουμε δυο διαφορετικές φωνές συλλογικοτήτων μόνο η μία αναγνωρίζεται και προβάλλεται και αυτή η μια πετυχαίνει να ακουστεί από το Δήμο το αίτημα των “πολιτών” για κλείσιμο της Αγοράς, αίτημα καθόλου κοινό των πολιτών.

agora_

Η ανοιχτή κατάληψη της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης

IMG_1211

Η Αγορά με την νέα χρήση ως ΚΕΠ

Στις περιπτώσεις όπου δραστηριοποιούνται περισσότερες από μία συλλογικότητες σε μία γειτονιά, η επίλυση των θεμάτων τους σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να γίνεται με τους επιλεκτικούς όρους της Κοινωνίας των πολιτών, η προβληματικότητά της οποίας αναδεικνύεται εδώ πλήρως.

Μια άλλη ιδιαίτερη περίπτωση όπου η πίστη στην Κοινωνία των Πολιτών μπορεί να κλονιστεί αποτελεί η περίπτωση της Πλάκας και των κατοίκων της ή καλύτερα μέρους των κατοίκων της. Ενώ υπάρχει μια γενική πανελλήνια κατακραυγή απέναντι στο ΤΑΙΠΕΔ και στην πώληση μέσω αυτού δημοσίας κτήσης -ακίνητων και γης-, η μόνη περίπτωση που δεν συνάντησε αντιδράσεις αλλά χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό από τους κατοίκους ήταν τα 19 ακίνητα του Υπουργείου Πολιτισμού στην Πλάκα. Όλα στον άμεσο περίγυρο της Ακρόπολης, στην λεγόμενη “ζώνη προστασίας”, στεγάζουν υπηρεσίες του ΥΠΠΟ ή είναι δεσμευμένα για ανασκαφή. Τι συμβαίνει και το λαομίσητο ΤΑΙΠΕΔ βρήκε πρόθυμους συμμάχους σε μια μειοψηφία κατοίκων στην Πλάκα; Οι κάτοικοι αυτοί, ιδιοκτήτες ακινήτων τεραστίας αξίας με μεγάλη οικονομική επιφάνεια, χρόνια προσπαθούν να εδραιώσουν στην Πλάκα ένα καθεστώς πολυτελούς γειτονιάς για λίγους χωρίς τον θόρυβο των πολλών. Το ενδεχόμενο να αγοραστούν τα ακίνητα του ΥΠΠΟ από πλούσιους Βορειο-ευρωπαίους για χρήση κατοικίας είναι απολύτως ταιριαστό στο σενάριο τους, σε αντίθεση με μια πιθανή χρήση πχ ως καλλιτεχνικού ξενώνα ή στέγη αρχαιολογικής υπηρεσίας.
Οι κάτοικοι αυτοί έχουν την προνομιακή τύχη να βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με ένα μνημείο όχι απλά μητροπολιτικής ή εθνικής αλλά παγκόσμιας εμβέλειας. Για τη γειτονιά τους έχουν λόγο εκτός από τους ίδιους και όλη η ανθρωπότητα- κάτι που επιβεβαιώνεται από την κήρυξη της διαφιλονικούμενης ζώνης από την Unesco ως “buffer zone Ακροπόλεως”. Ένας διεθνής οργανισμός έχει εξίσου λόγο για την γειτονιά τους, όπως επίσης έχουν λόγο και όλοι οι άλλοι λιγότεροι ευνοημένοι πολίτες της υπόλοιπης Αθήνας. Βάση ποιας κοινωνικής συμφωνίας οι προνομιακοί πολίτες της Πλάκας δικαιούνται να στερήσουν από άλλους πολίτες την πρόσβαση σε δημόσια κοινωφελή χρήση σε έστω κάποια λίγα ακίνητα πέριξ του Ιερού Βράχου; Δικαιούνται να νέμονται ιδιωτικά όλη την γειτονιά; Η απάντηση που δίνει επίσημα το κράτος δια του ισχύοντος ρυθμιστικού σχεδίου και του ΓΠΣ κατά τα οποία το κέντρο της Αθήνας είναι μητροπολιτικής εμβέλειας, είναι ΌΧΙ. Για την Κοινωνία όμως των Πολιτών οι κάτοικοι της Πλάκας, ναι, μπορούν αυθαίρετα να απαιτήσουν την ιδιωτική νομή της Πλάκας.

ΤΑΙΠΕΔ ΠΛΑΚΑ

Ένα από τα πιο διάσημα προς πώληση ακίνητα του ΤΑΙΠΕΔ στην Πλάκα

Όταν λοιπόν το ΤΑΙΠΕΔ ή ο Δήμος ή το Κράτος συνομιλεί και συνεργάζεται με πολίτες, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και η υποσημείωση είναι πάντα απαραίτητη. Με ποιους πολίτες ακριβώς συνομιλεί η Εξουσία; Τίποτε δεν είναι αυτονόητο . Η συμμετοχή κάποιων προνομιούχων πολιτών και η πρόσβασή τους σε συναλλαγή με τον Δήμο δεν εξασφαλίζει διόλου το δικαίωμα των υπόλοιπων ημών στις διαδικασίες αυτές.
Στην πρώτη πχ είδηση για τον καθαρισμό της Αποστόλου Παύλου μαθαίνουμε ότι διαμεσολαβητής της ομάδας των πολτών και προνομιακός συνομιλητής με τον Δήμο, o οποίος και πετυχαίνει τη συνεργασία είναι ένας δημοσιογράφος και υποστηρικτής διάφορων επενδυτικών σχεδίων για την πόλη της Αθήνας. Αντιθέτως οι πολίτες της Ακαδημίας Πλάτωνος  ουδέποτε αναβαθμίστηκαν από τον Τύπο σε πολίτες αλλά παρέμειναν κάτοικοι, χαρακτηρίστηκαν μάλιστα και τραμπούκοι στην προσπιάθειά τους να προστατεύσουν τον επίσης διεθνούς εμβέλειας ιστορικό τόπο της Ακαδημίας Πλάτωνος από τα συμφέροντα εταιρείας που θέλει να κατασκευάσει εκεί το mall Academy Gardens.
Σαφώς και η πολιτική είναι μια άσκηση εξουσίας τηρουμένων των προσχημάτων. Δεν υπάρχει τίποτε αθώο και καινούριο. Ο ισχυρός θα νικήσει. Το νέο είναι τα προσχήματα που αλλάζουν, η νέα χρήση της λέξης πολίτης από τα μέσα ως μια άσκηση πολιτικού ήθους, μια εκπαίδευση στο τι σημαίνει πολίτης.

Τι σημαίνει λοιπόν να είσαι πολίτης;
Η τρέχουσα προπαγάνδα προσπαθεί να μας πείσει ότι είμαστε πολίτες όντας ενεργοί πολίτες- ανταλλάσσοντας δηλ. το πολιτικό δημοκρατικό δικαίωμα του να έχουμε λόγο δια της ψήφου σε μικρά και μεγάλα θέματα της πόλης, με το πιο χαλαρό κοινωνικό δικαίωμα του να γινόμαστε αρωγοί του κράτους σε δράσεις εθελοντισμού.
Η χρήση της λέξης πολίτης για δράσεις που θα έπρεπε να χαρακτηριστούν ως εθελοντικές τις κάνει αυτομάτως πολιτικές υποβαθμίζοντας το πολιτικό. Δράσεις και πράξεις που μέχρι πρότινος κρίνονταν ηθικά ως αγαθοεργία και προσφορά αποκτούν τώρα χροιά πολιτικής πράξης. Οι προνομιακοί πολίτες σε μια πράξη καθαρισμού συνομιλούν με τον Δήμο δείχνοντας μας τα όρια του να είσαι πολίτης σήμερα-
Ναι, μπορούμε να φυτεύουμε μαζί με τον Δήμο παρτέρια στα πάρκα, να καθαρίζουμε γειτονιές, αλλά αν είναι να διεκδικήσουμε ένα πάρκο, ή ένα χώρο συγκέντρωσης ή οτιδήποτε άλλο δεν υπάρχει οδός. Η αρχή της επικουρικότητας που εισάγεται από την ΕΕ, εφαρμοσμένη στις σχέσεις Δήμου- πολιτών, δίνει το δικαίωμα στους πολίτες να συνδράμουν το κράτος διόλου όμως δεν τους δίνει το δικαίωμα να διεκδικήσουν τον χώρο τους στην πόλη.

Από πάρκο-δράση των Ατενίστας στον Κολωνό

Από πάρκο-δράση των Ατενίστας στον Κολωνό

Η ούτως ή άλλως προβληματική επικουρική προς το κράτος σχέση των πολιτών είναι επιπλέον και διαμεσολαβημένη, απαιτεί μεσάζοντες. ΜΚΟ, εθελοντικές οργανώσεις, σύλλογοι κτλ. μεσολαβούν τα αιτήματα, ενώ όλα τα θεσπισμένα εργαλεία της συμμετοχικής διακυβέρνησης, όπως τα τοπικά συμβούλια κοινοτήτων, παραμένουν ανίσχυρα και ανενεργά. Αν λοιπόν ο πολίτης σε μια λειτουργική πολιτική συμμετοχική διαδικασία θα μπορούσε να συμμετέχει αδιαμεσολάβητος, στο πλαίσιο της Κοινωνίας των Πολιτών θα πρέπει να υπαχθεί σε κάποιον φορέα.
Όσο το κράτος αποχωρεί από τη ρύθμιση των ζητημάτων του δημόσιου χώρου, τόσο το πεδίο αυτό μένει ανοιχτό στη βορά αυτών που θα προλάβουν να ισχυροποιήσουν τη θέση τους με δράσεις και εθελοντισμούς. Η απουσία του κράτους, της θεσπισμένης δηλ. διαδικασίας μας βγάζει σε έναν άγριο χώρο δίχως νόμο, όπου ο καθένας με τα μέσα του έχει να παλέψει για τον χώρο του. Μέσα σ’ αυτόν τον άγριο χώρο τα πάρκα των ατενίστας, το πάρκο Ναυαρίνου, αυτοί που κάνουν γκράφιτι κι αυτοί που τα καθαρίζουν, τα μεγάλα ιδρύματα με τις δημόσιες δράσεις τους κι οι κάθε λογής μικρές συλλογικότητες είναι εξίσου διεκδικητές του δημοσίου χώρου κι η διαφορά τους δεν ρυθμίζεται με κανένα τρόπο. Τα ηθικά ή αισθητικά κριτήρια είναι ολωσδιόλου αταίριαστα για να κρίνουμε τις ενέργειες αυτές. Είτε από τη μια είτε από την άλλη πλευρά όλες οι ενέργειες των εκάστοτε ομάδων πολιτών είναι εξίσου σφετεριστικές προς το κοινό αγαθό του δημόσιου χώρου. Τίποτε δεν νομιμοποιεί τη μια δράση περισσότερο από την άλλη πέρα από τα μεγέθη. Το μέγεθος της συμμετοχής, της κοινωνικής συναίνεσης και κυρίως το μέγεθος της ζωτικής ανάγκης.
Πόσοι δηλ. στηρίζουν ενεργά την κάθε δράση, πόσοι συμφωνούν με αυτή και σε ποια ζωτική ανάγκη αυτών που δρουν και συμμετέχουν και συμφωνούν απαντά αυτή η δράση. Αυτές τις ερωτήσεις πρέπει να τις ρωτάμε κάθε φορά για κάθε ομάδα/φορέα/οργανισμό που κάνει εθελοντισμούς και δράσεις μέσα στην πόλη. Τη στιγμή που οι όποιες δράσεις στο δημόσιο χώρο πληθαίνουν ανεξέλεγκτα χρειάζεται να οξύνουμε τα κριτικά μας εργαλεία μέχρι να επινοήσουμε τα αντίστοιχα θεσμικά. Ο δημόσιος χώρος εξάλλου είναι διαρκώς υπό ερώτηση και αυτό είναι το συστατικό του στοιχείο. Δεν είναι ελέω Θεού και Κράτους Δημόσιος- είναι δημόσιος από την δράση μας σ’ αυτόν, όποτε το ερώτημα πρέπει να τίθεται για κάθε δράση βασανιστικά – πως διασφαλίζεται το δημόσιο και κοινωφελές. Πρόκειται για ζητήματα καίρια σε όλο τον πλανήτη που εισάγονται με ένα σωρό καινοφανείς όρους tactical urbanism, adaptive, pop-up, συμμετοχικός σχεδιασμός, δηλώνοντας την συμμετοχή των πολιτών στη δημιουργία του χώρου τους και δεν έχουν προλάβει ακόμα να κριθούν σε βάθος. Προς το παρόν και απέναντι σε όλα αυτά χρειάζεται μεγάλη προσοχή- η bottom -up (η από τα-τα κάτω) δράση δεν είναι αυτοδικαίως δίκαια και αγαθή αλλά σε κάθε περίπτωση σημασία έχουν οι λεπτομέρειες και τα πρόσωπα. Το bottom-up δεν είναι απαραιτήτως και all-inclusive.
Στην ζούγκλα της Κοινωνίας των Πολιτών που εκτείνεται πέραν του κράτους εμείς όλοι οι πολίτες θα πρέπει να προσέχουμε πολύ σε ποιους συμπολίτες και φορείς πολιτών παραχωρούμε την συναίνεση μας, γιατί πολλές φορές εκχωρούμε τον χώρο μας δίχως να το καταλάβουμε παρά μόνο όταν είναι πια αργά.
tactical_urbanism

Save

Save

Advertisements

Author: Κ.Θ.

Urban narratives, theory and research

Comments are closed.