City Issue

Urban Theory, articles and research


The shifting public space/ Μετατοπίσεις του Δημόσιου χώρου

Κωνσταντίνα Θεοδώρου, Public Domain, επιμέλεια Άρτεμις Ποταμιάνου & Γιώργος Παπαδάτος, έκδοση Lo and Behold,  2015, Αθήνα

For English>>

Η συζήτηση για τη δημόσια τέχνη αντιμετωπίζει μια εξαιρετική δυσκολία καθώς χτίζεται πάνω σε ένα έδαφος διόλου στέρεο και δεδομένο, αυτό του δημόσιου χώρου. Η φύση του δημοσίου χώρου, από τη στιγμή που ο τελευταίος έγινε νοητός σαν όρος, που έγινε δηλ. δυνάμει δημόσιος, πεδίο αναπαράστασης της δημοκρατικής λειτουργίας και άρα υποκείμενος σε όλες τις αποχρώσεις της, βρίσκεται όπως άλλωστε και ο χαρακτήρας της ίδιας της δημοκρατίας διαρκώς υπό διερώτηση. Και ενώ η συζήτηση θεωρητικά μετατοπίζεται σε όλο και πιο άυλα πεδία- για τον Bruce Robbins [1] ο δημόσιος χώρος θα είναι πάντα ένα φάντασμα που ποτέ δεν είναι εκεί, υπαρκτό μόνο δια της απουσίας του-, στην καθημερινή πραγματικότητα η αναζήτηση του δημόσιου χώρου εντείνεται, με δήμους, εταιρείες και οργανισμούς να προσπαθούν να συλλάβουν τη φασμα-τική του παρουσία, περιχαρακώνοντάς την με όρους design, προγράμματα και αναπλάσεις για τον εξωραϊσμό τους. Το τυποποιημένο και προβλέψιμο αποτέλεσμα δικαιώνει τους θρήνους πολεοδόμων και ανθρωπογεωγράφων που δηλώνουν πως ο δημόσιος χώρος, τουλάχιστον με τον τρόπο με τον οποίο τον γνωρίζαμε, έχει τελειώσει [2]- αν ποτέ ήταν εκεί. Η αναγνώριση του χαμένου πεδίου, πυροδοτεί εκ νέου την αναζήτησή του, χωρίς όμως να είναι βέβαιο αν μπορεί κάπου έστω και φευγαλέα το φάντασμα του δημόσιου χώρου να λάβει σάρκα και οστά, να χωρέσει στο σχήμα του πραγματικού και μαζί όλα τα περιεχόμενα αυτού να πάρουν το χρίσμα του δημόσιου: δημόσια τέχνη, δημόσιος διάλογος, δημόσια δράση.

Οι χαμένες πλατείες
Reclaim the streets
. Είτε ως σύνθημα του ομώνυμου ακτιβιστικού κινήματος διεκδίκησης των δρόμων υπέρ των πεζών, είτε ανανεωμένο και αναβαπτισμένο στο occupy movement, είτε, αντίθετα, ως πρόταγμα του προγράμματος του R.Giuliani, πρώην δημάρχου της Νέας Υόρκης [3] και πολλών άλλων μετέπειτα μιμητών του για εκκαθάριση των ανεπιθύμητων από το δημόσιο χώρο, το ίδιο ακριβώς πολεμικό σύνθημα της ανάκτησής του διαπερνά τη ρητορική των εκατέρωθεν διεκδικητών του. Και για τις δυο πλευρές, στο βάθος της αναζήτησης ενός ιδεώδους δημόσιου χώρου βρίσκεται πάντα η νοσταλγική ιδεαλιστική εικόνα της παραδοσιακής πλατείας, ή Αγοράς κατά το αρχαίο ελληνικό πρότυπο, η ευρωπαϊκή πλατεία. Σ’ αυτές και γι’ αυτές τις ιδανικές πλατείες δόθηκαν οι πρόσφατες μάχες της δημοκρατίας. Η μέγιστη αρετή αυτού του εκατέρωθεν φαντασιακού δημόσιου χώρου είναι η προσβασιμότητα για όλους, καθώς ο δημόσιος χώρος ενεργοποιείται από το πλήθος που τον γεμίζει.
Στο όνομα ακριβώς της προσβασιμότητας είναι που εκπίπτει το “δημόσιο”. Continue reading

Advertisements


Πολίτης, κάτοικος ή εθελοντής; Το δικαίωμα στην πόλη

Citizen, resident or volunteer? The right to the city    | By Constantina Theodorou
For English>>
Kωνσταντίνα Θεοδώρου

Είδηση Νo 1
“Πολίτες θα καθαρίσουν από γκράφιτι τον πεζόδρομο της Αποστόλου Παύλου’
Η δράση αυτή, που καλεί τους πολίτες να προστατέψουν και να αναδείξουν την πόλη τους, είναι αποτέλεσμα συνεργασίας τριών φορέων: της ομάδας πολιτών «Κάθε Σάββατο στην Αθήνα» του δημοσιογράφου Νίκου Βατόπουλου, του δήμου Αθηναίων και του αντιδημάρχου Καθαριότητας, Ανδρέα Βαρελά, και της εταιρείας αντιγκράφιτι υλικών Booka του Ηλία Ανδρεόπουλου. Με βασικό συνδετικό κρίκο και υποκινητή δράσεων και συλλογισμών υπέρ της πόλης τον Νίκο Βατόπουλο, γίνεται επιτέλους εφικτή αυτή η πανστρατιά δυνάμεων εις το όνομα της πόλης.” (πηγή εδώ)


Είδηση Νo 2
“Με το συντονισμό της ΕΛΛΕΤ και πρωτοβουλία των Λυδίας Καρρά και Μάγιας Τσόκλη, φορείς και πολίτες δημιούργησαν το Δίκτυο Πολιτών για το Ιστορικό Κέντρο, με στόχο να ξαναγίνει βιώσιμο το ιστορικό κέντρο της Αθήνας και να σταματήσει η υποβάθμισή του. Στο ιστορικό κτήριο της ΕΛΛΕΤ οι πολίτες του Ιστορικού Κέντρου της Αθήνας έδωσαν την Τρίτη, 4/11/2014 το ενεργό παρόν, δηλώνοντας την αποφασιστικότητά τους για να βγει επιτέλους το Ιστορικό Κέντρο της πόλης από το τέλμα και να γίνει και πάλι βιώσιμο. ” (πηγή εδώ)


Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΞΗ ΠΟΛΙΤΗΣ
Αυτές είναι δυο πολύ πρόσφατες ειδήσεις του μηνός Νοεμβρίου2014. Μπορεί να είναι μικρές κι ασήμαντες, αλλά υπάρχει σ’ αυτές κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον που είναι όχι το ίδιο το γεγονός, αλλά η γλώσσα της είδησης και πιο συγκεκριμένα η χρήση της λέξης πολίτης. Η ιδιαίτερη χρήση της λέξης πολίτης είναι η είδηση πίσω από την είδηση. Ένα χρόνο πριν οι τίτλοι και των δυο ειδήσεων θα ήταν διαφορετικοί, όπως αποδεικνύει και ένα google search με τους αντίστοιχους όρους. Σαν τίτλο της πρώτης είδησης θα διαβάζαμε “εθελοντική δράση καθαρισμού…” και σαν τίτλο της δεύτερης “οι κάτοικοι του ιστορικού κέντρου…”
Να όμως που η λέξη πολίτης έρχεται να αντικαταστήσει την λέξη εθελοντής και κάτοικος, εκτοπίζοντας τελείως τη λέξη δημότης. Η μικρή αυτή γλωσσολογική μετατόπιση δεν θα είχε και πολύ σημασία αν ίσχυε για κάθε αντίστοιχη είδηση. Αν δηλ. όλοι οι εθελοντές που καθαρίζουν ονομάζονταν πολίτες και όλοι οι κάτοικοι που συζητούν για τις γειτονιές τους ονομάζονταν επίσης πολίτες. Κάποιοι ενεργοί πολίτες όμως, όπως στην Ακαδημία Πλάτωνος, παραμένουν “κάτοικοι”, ενώ αυτοί που καθαρίζουν την Απόστολου Παύλου και συνευρίσκονται στα γραφεία της ΕΛΛΕΤ αναβαθμίζονται σε “πολίτες”.

Συνήθως η προπαγανδιστική χρήση της λέξης πολίτης συνδέεται με τον σκοπό του να τονισθεί και να γίνει διακριτή η Ελληνική εθνική ταυτότητα. Με αυτή την χροιά χρησιμοποιείται στα δελτία ειδήσεων για να γίνει η διάκριση ανάμεσα στον εγκληματία αλλοδαπό και τον θύμα Έλληνα πολίτη, ή αντίστροφα, επιβραβεύοντας τον αλλοδαπό που πετυχαίνει κάποιο επίτευγμα αναβαθμίζοντάς τον σε πολίτη, άρα άξιο να είναι Έλληνα. Πρόκειται για μια τυπική χρήση του όρου πολίτης όπως αυτός ορίζεται στο πλαίσιο μιας εθνικής ταυτότητας και ενός κράτους Έθνους. Όταν μιλάμε όμως για τα ζητήματα της πόλης όπου εξίσου Έλληνες πολίτες, χωρίς εθνική διαφορά, διακρίνονται σε κατοίκους, εθελοντές και πολίτες τι νόημα παίρνει η λέξη πολίτης;
Η γλωσσική μετατόπιση από τον εθελοντή στον πολίτη γίνεται σε μια στιγμή όπου οι λέξεις πολίτης, ενεργός πολίτης και κοινωνία των πολιτών βρίσκονται πρώτες σε κάθε συζήτηση και χάραξη πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνώς, ενώ ο εθελοντής με όλα τα αρνητικά του πρόσημα πάει για απόσυρση. Γίνεται επίσης σε μια στιγμή που ο επανορισμός της έννοιας του πολίτη είναι επιτακτικός καθώς απαγκιστρώνεται από το σαφές πλαίσιο ορισμού του εντός ενός έθνους κράτους και διευρύνεται στο πλαίσιο μιας αποεθνικοποιημένης ή μετά-εθνικής- διεθνοποιημένης ταυτότητας. Τι σημαίνουν αυτά?
Χοντρικά η αποεθνικοποιημένη ταυτότητα είναι αυτή που παίρνει υπόσταση ακόμα και εντός ενός έθνους κράτους και ανεξαρτήτως αυτού μέσω της ενεργού συμμετοχής σε μικρότερα ή και πολύ μεγαλύτερα δίκτυα (πχ παίρνοντας μέρος σε ένα παγκόσμιο δημοψήφισμα). Είναι η ταυτότητα του πολίτη που ανήκει στην Κοινωνία των πολιτών και είναι αυτή που πιο πολύ έχει να κάνει με την κλίμακα των ζητημάτων της πόλης. Η μετα-εθνική ταυτότητα ταιριάζει πιο πολύ για να προσεγγίσουμε περιπτώσεις όπως των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι συγχρόνως πολίτες ενός κράτους και μιας ένωσης κρατών.
Η Saskia Sassen που έχει εντρυφήσει στα θέματα αυτά έδωσε τον προηγούμενο Νοέμβριο στο creative summit της Στοκχόλμης μια ομιλία με το πολύ κρίσιμο ερώτημα του “Ποιος είναι ο πολίτης”. Η συζήτηση δεν είναι φιλολογική κι είναι εξόχως αιχμηρή. Αφορά τα δικαιώματά μας -το δικαίωμά μας στον χώρο. Ο ορισμός του πολίτη απαιτεί να ορίσουμε ποιός έχει δικαιώματα, ποιά δικαιώματα και πού.

Continue reading


Υιοθεσίες δημοσίου χώρου/ Τα παρεπόμενα για τον δημόσιο βίο

Adoptions of public space – The effects on “public life” | By Constantina Theodorou
For English>>

Κωνσταντίνα Θεοδώρου. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Περιοδική έκδοση “αρχιτέκτονες”, τεύχος 11, Απρίλιος 2014

Dos Jotas / DON’T EVEN THINK. New York series 2014

Στο περιθώριο των καυτών μεγάλων θεμάτων της πολεοδομικής επικαιρότητας, κάποιες μικρότερες ειδήσεις, που ίσως να μη φαίνονται εξαρχής άξιες προσοχής, με τρόπο ήσυχο, απαλό κι επικίνδυνο έρχονται να προετοιμάσουν το έδαφος μιας νέας συνθήκης για τον δημόσιο χώρο στην Ελλάδα. Πρόκειται για την ιδιωτική διαχείριση του δημόσιου χώρου, ένα μοντέλο εξαιρετικά οικείο στο εξωτερικό, θεσμοθετημένο με διάφορες παραλλαγές, το οποίο στη χώρα μας δεν έχει ακόμα επίσημη νομική μορφή, αν και τα παρακάτω παραδείγματα προλειαίνουν το έδαφος γι’ αυτήν, εκμαιεύοντας πρώτα την κοινωνική νομιμοποίηση και συναίνεση.
Στη σκιά λοιπόν των μεγάλων θεμάτων, τον τελευταίο χρόνο είχαμε τις εξής μικρές ειδήσεις. Καταρχάς την απόφαση του Δήμου να παραχωρήσει τον Εθνικό Κήπο στο ίδρυμα ΝΕΟΝ Δασκαλοπούλου για να στεγάσει τη συλλογή γλυπτών του οργανώνοντας μπιενάλε γλυπτικής και άλλα events, την πρωτοβουλία της «υιοθεσίας» της πλατείας Συντάγματος από τον ιδιοκτήτη του Μεγάλη Βρετανία, και την πρωτοβουλία της ΜΚΟ «Παραδείγματος Χάριν» να ανακαινίσει τις παιδικές χαρές της Αθήνας, ξεκινώντας με την πρώτη παιδική χαρά στο Κουκάκι. Continue reading