City Issue

Urban Theory, articles and research


Εντοπίζοντας τις προβληματικές για την Αθήνα

Κωνσταντίνα Θεοδώρου

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ, Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Η ερώτηση “τι είναι προβληματικό στην Αθήνα σήμερα” μπορεί να απαντηθεί με πολλούς τρόπους, είτε εστιάζοντας σε όλα τα τοπικά, σημειακά προβλήματα, είτε ορίζοντας ένα ευρύτερο σχήμα, μέσα στο οποίο μπορούν να βρουν θέση και να αντιμετωπιστούν τα επιμέρους. Ως ένα τέτοιο ευρύ εργαλειακό σχήμα μπορεί να ειδωθεί το πρόβλημα της Ταυτότητας και της Δομής της Αθήνας, τα οποία μαζί δυσχεραίνουν τη Λειτουργία της.

Συνήθως τα λειτουργικά προβλήματα αντιμετωπίζονται με την επιλύση της λειτουργικότητας, ωστόσο μια τέτοια προσέγγιση είναι επιφανειακή και βραχυπρόθεσμη. Κι αυτό γιατί η πόλη δεν είναι απλά μια μηχανή που πρέπει να δουλέψει, είναι πάνω από όλα σχέσεις στον χώρο και στον χρόνο. Κάθε επέμβαση, ένας ποδηλατόδρομος, ένα πάρκο, κτλ. προτείνει μία νέα σχέση, με ακτίνα επιρροής μεγαλύτερη από τον άμεσο κύκλο της. Η λειτουργικότητα μπορεί προσωρινά να επανέρθει με παυσίπονα μέτρα, αλλά η επίλυση των προβλημάτων απαιτεί να πάμε ένα βήμα πίσω, στην μεγάλη εικόνα.

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Αυτό που  καθηλώνει την Αθήνα από την σύστασή της σχεδόν ως πρωτεύουσα του Νέου Ελληνικού κράτους είναι η έλλειψη ταυτότητας, ή μάλλον η ελλειψη σύνδεσης μεταξύ φαντασιακής, επιθυμητής ταυτότητας και πραγματικότητας. Η έννοια της αστικής ταυτότητας συγκροτείται συλλογικά και απαιτεί την αναγνώριση του παρελθόντος, την συμφιλίωση με το παρόν, και το ανοιχτό βλέμμα στις δυνατότητες του μέλλοντος, διατρέχει δηλ. όλους τους χρόνους της πόλης. Η έλλειψη μιας ταυτότητας, μιας γενικής εικόνας για την Αθήνα σήμερα, είναι εμφανής τόσο στα τεχνοκρατικά ρυθμιστικά-πολεοδομικά σχέδια, όσο και στα λιγότερο τεχνοκρατικά, επιχειρηματικά σχέδια αστικών αναπλάσεων που προωθούνται τώρα. Το ότι αυτή η πόλη δεν έχει να προτείνει μια αφήγηση- έναν τρόπο ζωής δηλ.- επιβεβαιώνεται και από το ότι η Αθήνα πλασάρεται από τα διεθνή τουριστικά site ως προορισμός των δυο μόνο ημερών.

Είμαστε σε ένα κενό, φαντασίας και οραμάτων που θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν  έναν διαφορετικό τρόπο να φανταστούμε, να βιώσουμε και  να επιδιώξουμε μια άλλη πόλη. Το να μην μπορούμε να αναγνωρίσουμε το παρελθόν, μας εμποδίζει να φανταστούμε το μέλλον, και το να μην μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον μας καθηλώνει στο παρόν, την απελπισία, και την στασιμότητα. Την γενικευμένη στασιμότητα και αδράνεια εκμεταλλεύονται όσοι καιροσκοπικά,  προτείνουν μεγαλεπήβολα σχέδια με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, χωρίς συσχέτιση με το πραγματικό υλικό του τόπου, τους ανθρώπους. Το νέο που υπόσχονται γίνονται αποδεκτό με ενθουσιασμό μέσα σ’ ένα περιβάλλον όπου τίποτε δεν συμβαίνει και όλα καταρρέουν. Είναι λοιπόν κρίσιμο να μην παρασυρθούμε από αυτόν τον ενθουσιασμό και την αφελή χαρά του ότι κάτι γίνεται επιτέλους, αλλά να σκεφτούμε πιο συνολικά και κριτικά τι είναι αυτό το νέο που έρχεται.

 Η στασιμότητα και η αναμονή δεν είναι αυτομάτως αρνητικές αξίες. Μπορούν να μετουσιωθούν σε θετικά στοιχεία, αν σ’ αυτό το διάστημα της αναμονής προκύψει μια “αστική ενδοσκόπηση”. Στο διάστημα αυτό, της παύσης της δράσης, μας δίνεται η ευκαιρία να κάνουμε μια αποθεματική για το μέλλον, αποθεματική ιδεών και πόρων (-γη, κτίρια, κτλ) και να εκτιμήσουμε τις δυνατότητες που λανθάνουν στο αστικό αττικό μας τοπίο. Continue reading

Advertisements