City Issue

Urban Theory, articles and research


Athens as a shrinking city? On empty buildings

presentation by Constantina Theodorou,  AKINITO project, Idea-  organised by Sofia Dona, Athens Biennale, 29 05/2016

Advertisements


Τι θα διατηρήσουμε από τα διατηρητέα; Ή τα διατηρητέα ως κοινωνικό πείραμα

Κωνσταντίνα Θεοδώρου, εισήγηση με τίτλο “Μοντέλα διαχείρισης των διατηρητέων για μια λειτουργική ένταξή τους στον ιστό της πόλης” στην Ημερίδα του ΙΕΚΕΜ ΤΕΕ Θα διατηρήσουμε τα διατηρητέα; συντονιστής Γ. Χατζηστεργίου,  02 Απριλίου 2015 | Αθήνα (text + video)

 Η διατήρηση πέρα από τη μορφή

Η έννοια της διατήρησης είναι ενάντια στη φύση της πόλης
Οι πόλεις είναι δυναμικές, δεν μπορούν παρά να αλλάζουν και να εξελίσσονται. Η διατήρηση είναι μια αξία του Δυτικού κόσμου, και ακόμα περισσότερο του Ευρωπαϊκού και πολύ πρόσφατη σχετικά. Ως έννοια είναι άγνωστη πχ στην Ιαπωνία όπου η έννοια του “πρωτοτύπου” δεν έχει αξία και ακόμα και τα πιο διάσημα κτίρια αρχιτεκτόνων όπως ο Tadao Ando δεν έχουν διάρκεια ζωής (Bognar B. 1997). Αλλά ακόμα και σ’ αυτή την πρόσφατη ιστορία της, η έννοια της διατήρησης δεν είναι πάντα αυτονόητη – είναι μια πολιτική απόφαση με ιδεολογικές ή οικονομικές προεκτάσεις.
Ως πολιτική – ιδεολογική απόφαση τέθηκε την εποχή της ανοικοδόμησης στην Αθήνα των ’60ς και με πολύ μεγαλύτερη ένταση στη συζήτηση για το ποιό επίπεδο ιστορίας θα επιλέξουμε να διατηρήσουμε στις ανασκαφές κάτω από την Ακρόπολη, ποιά είναι η εικόνα του παρελθόντος που εκφράζει καλύτερα τις αξίες του παρόντος. Τα Αναφιώτικα είναι ακόμα και τώρα υπό συζήτηση για το αν θα παραμείνουν σαν ένα “όνειδος” κάτω από τον Ιερό βράχο.  Η απόφαση του να διατηρήσουμε μια εικόνα της πόλης εντάσσεται στην εκάστοτε κοινωνική συγκυρία.
κατεδαφίσεις 1950s apo Η ελλαδα του μόχθου
Ωστόσο η πολιτική απόφαση μπορεί να παρακάμψει την κοινωνική συγκυρία αντιμετωπίζοντας τη διατήρηση στα στενά πλαίσια μιας αποκλειστικά οικονομικής ανάπτυξης.
Στην κατεύθυνση αυτή, της πολιτικής- οικονομικής απόφασης, και καθώς η γη και το κτίριο θεωρούνται πια ένα επενδυτικό προϊόν που παράγει ανάπτυξη, δηλ. κυκλοφορία χρήματος, η παγίωση μιας μορφής και μιας εικόνας σε κτίρια μη μνημειακά, σε κτίρια που είναι προορισμένα ν’ αλλάξουν, σημαίνει ότι τους απαγορεύεται με κάποιο τρόπο η συναλλαγή και η αλλαγή που παράγει τον οικονομικό κύκλο. Αυτός ο αποκλεισμός από τον συνήθη κύκλο της ανάπτυξης ισοσκελίζεται μέσω της κατασκευής της πολιτιστικής υπεραξίας. Η παγωμένη μορφή του διατηρημένου διατηρητέου είναι ένα ακριβό προϊόν real estate που όντας μια απεικόνιση των αξιών της παράδοσης και του παρελθόντος έχει ανταπόκριση σε ένα αντίστοιχα συντηρητικό κοινό που μπορεί να πληρώσει για αυτό όπως για ένα ακριβό brand.
Το να διατηρήσουμε την μορφή στα πλαίσια της οικονομικής ανάπτυξης είναι το μόνο εύκολο, το να διατηρήσουμε τη μορφή εκεί που οι ακριβές υπεραξίες θα ισοσκελίσουν το κόστος αποκατάστασης. Στα παραδείγματα από όλη την Αθήνα το διατηρημένο διατηρητέο θα είναι ή μεγάλης εμπορικής αλυσίδας ή πολύ ακριβή κατοικία, ή κάποιος πολιτιστικός φορέας- θα έχει συνήθως μια στεγνή, τυποποιημένη μορφή. Αντίθετα στα μη διατηρημένα διατηρητέα οι πολιτισμικές και κοινωνικές αξίες που διατηρούνται είναι πολύ περισσότερες και αυτό τους δίνει την αξία της αυθεντικότητας που τα κάνει πιο ενδιαφέροντα και γοητευτικά από ότι τα διατηρημένα αντίστοιχά τους.

zara img_20141109_161618
(Zara στο Κολωνάκι, Μουσείο Ελληνικής Γαστρονομίας στου Ψυρρή)

Το ερώτημα λοιπόν αν θα διατηρήσουμε τα διατηρητέα είναι μισό με την έννοια του τι ακριβώς θέλουμε να διατηρήσουμε από τα διατηρητέα;
Μπορούμε να διατηρήσουμε τη ζωή, την προηγούμενη χρήση – η οποία συνήθως είναι μη κερδοφόρα όπως πχ η ιδιοκατοίκηση, ή η φτηνή κατοικία;
Μπορούμε να διατηρήσουμε τη ζωή και τη μορφή μαζί; Continue reading


Leave a comment

Detroit- ανακάμπτοντας συλλογικά

Κωνσταντίνα Θεοδώρου-
Εισήγηση στην ημερίδα του ΤΕΕ με τίτλο “Ασύμμετρη απειλή κατά της κατοικίας” Τρίτη  6 Μαΐου 2014, Αμφιθέατρο Εκδηλώσεων του Τεχνικού Επιμελητηρίου. ΑΘΗΝΑ


REMNANTS of CIAM Rethink/Relaunch Athens

REMNANTS of CIAM Rethink/Relaunch Athens ή πως τα φαντάσματα του 4ου CIAM επιβιώνουν ακόμα στα σχέδια που προωθούνται για την Αθήνα τώρα.
Κωνσταντίνα Θεοδώρου, Διάλεξη στα πλαίσια του προγράμματος “On BOARD”, αφιερωμένο στα 80 χρόνια από το 4ο CIAM, Επιμέλεια Σοφία Ντώνα, CAMP, 30 Ιουνίου 2012, ΑΘΗΝΑ

REMNANTS of CIAM Rethink/Relaunch Athens or how the ghosts of the 4th Ciam are still haunting all the plans for Athens nowadays
Lecture by Constantina Theodorou,  “On BOARD” project, dedicated to the 80 years since the 4th CIAM, Curated by Sofia Dona, CAMP, 30 June 2012, ATHENS
For English>>

 

“….Για την ακρίβεια αυτό που διαποτίζει ακόμα όλα τα σχέδια είναι η ιδέα της ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι το πρόταγμα σε όλα τα σχέδια για την Αθήνα, αλλά και διεθνώς. Η ιδέα της λειτουργικής πόλης βρίσκεται πίσω από όρους όπως Sustainable city, Smart City,Eco-City. Ακόμα και οι φανταστικές πόλεις των Καταστασιακών και των Φουτουριστών, που με την παιγνιώδη τους πρόθεση φαίνεται να ξεφεύγουν από τον όρο της λειτουργικότητας, βρίσκονται ουσιαστικά εντός της διάκρισης της λειτουργικής πόλης, εκπληρώνοντας αποκλειστικά τη λειτουργία αναψυχής (έστω και σοφιστικέ). Η λειτουργικότητα, δηλαδή, αναδύεται ως ο υπέρτατος στόχος της πόλης, η εκπλήρωση της. Σαν να λέμε ότι μια πόλη είναι πόλη όταν λειτουργεί και επιβιώνει. Αυτό παραβλέπει μεμιάς αιώνες ιστορίας όπου η πόλη νοηματοδοτούνταν πρωτίστως από την δυνατότητα και την πυκνότητα σχέσεων. Μιλάμε για μικτές συμπαγείς πόλεις εννοώντας την μίξη και πυκνότητα  των λειτουργιών και όχι απαραίτητα την μίξη, την σχέση των ανθρώπων που είναι τελικά η πόλη.

Υπάρχει μια παγίδα, μάλιστα, ακριβώς στο ποιες είναι οι   4 λειτουργίες, κάτι που μας διαφεύγει. Κατοικία, εργασία, αναψυχή, κυκλοφορία, φαίνεται απλό- τι άλλο θα μπορούσε να είναι η πόλη?  Το πρόβλημα των 4 αυτών κατηγοριών επεσήμανε ο Δεσποτόπουλος το ’55, που διατύπωσε κάποιες καινούριες κατηγορίες.

Και πρότεινε την οικονομική συγκρότηση έναντι της εργασίας, το συν-κατοικείν έναντι της κατοικίας, τον κοινωνικό χώρο έναντι της αναψυχής. Παρακάμπτει την κυκλοφορία μιας και δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις την κυκλοφορία  ισότιμα ως λειτουργία της πόλης, είναι κάτι αυτονόητο, μια πόλη δεν μπορεί να έχει ως στόχο την κυκλοφορία, και βάζει αυτό που είναι μια πολύ σημαντική λειτουργία της πόλης, η ιδεολογική της συγκρότηση, και  η οποία οφείλει να είναι μια προτεραιότητα, ειδικά σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Προτείνει λοιπόν να σχεδιάζουμε με στόχο την “ιδέα της πόλης” και όχι για την επίλυση της κυκλοφορίας. Η ιδεολογική συγκρότηση δεν είναι βεβαίως κάτι στατικό και κάθε εποχή δημιουργεί τη δική της.

Είναι προφανές ότι μέσα από τις κατηγορίες του Δεσποτόπουλου αναδύεται και ένα άλλο μοντέλο πόλης στην φύση του, μια πόλη σχέσεων. Όπως ήταν παλιότερα οι πόλεις. Αυτή η ιδέα της πόλης μαζί με τις  4 νέες κατηγορίες που όρισε φαίνεται να ξεχάστηκαν. Δεν μιλάμε για οικονομική συγκρότηση, για κοινωνικό χώρο, και ιδεολογική συγκρότηση, για συν -κατοικείν. Μιλάμε για κατοικία, αναψυχή, εργασία, κυκλοφορία, ακόμη κι όταν φαίνεται να μιλάμε για κάτι άλλο. Οι λέξεις δεν είναι αθώες.  Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε φτιάχνουν την πόλη.

Κι αυτό μπορούμε να το δούμε στα παραδείγματα των πιο προβεβλημένων σχεδίων για την Αθήνα τώρα….”

Όλο το κείμενο μαζί με τα σχέδια  στην παρουσίαση που ακολουθεί.