City Issue

Urban Theory, articles and research


Leave a comment

Η συμβολική μας ήττα- Πανεπιστημίου

Κωνσταντίνα Θεοδώρου

Πανεπιστημίου ημέρα με πορεία- προσωπικό αρχείο

Πανεπιστημίου ημέρα με πορεία- προσωπικό αρχείο

Το συμβολικό παράδειγμα -Γιατί τόση συζήτηση για το Rethink?
Για την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου έχουν γραφτεί σχεδόν τα πάντα-
Το θέμα κατάφερε να παραμείνει στο επίκεντρο της συζήτησης για την Αθήνα επισκιάζοντας θέματα εξίσου και πιο σημαντικά, όπως το ρυθμιστικό σχέδιο του λεκανοπέδιου, το σκάνδαλο του Ελληνικού κ.α. Κατάφερε να επισκιάσει και τα έργα του Φαληρικού Όρμου στη συζήτηση που έγινε μετά την πρόσφατη διαρροή της φημολογίας ότι η Ευρωπαϊκή ένωση αρνείται να χρηματοδοτήσει τα δυο έργα. Διαβάζοντας τα σχόλια κάτω από την είδηση, σε site αρκετά ετερόκλητα μεταξύ τους, φαίνεται πως τα νέα για την Πανεπιστημίου συζητήθηκαν πολύ περισσότερο και έγιναν δεκτά με ανακούφιση, σε αντίθεση με τον Φαληρικό Όρμο, για τον οποίο υπήρξε γενική απογοήτευση τη στιγμή που η περίπτωση του είναι πολύ πιο σκανδαλώδης και σοβαρή. Τουλάχιστον η Πανεπιστημίου είναι ακόμα δημόσιος χώρος ενώ ο Φαληρικός Όρμος μεταβιβάστηκε στην Παράκτιο μέτωπο ΑΕ που σημαίνει ό,τι κάποια στιγμή μπορεί να γίνει απρόσβατος για το κοινό.
Το θέμα μπήκε κάπως στο περιθώριο μόνο όταν, μετά το Μάιο του 2014, η συζήτηση στράφηκε στο πολύ σοβαρότερο και πανελλήνιας απήχησης θέμα των αιγιαλών. Στην ουσία το θέμα των αιγιαλών ήταν μόνο μια υποπερίπτωση ενός ευρύτερου σχεδίου, που εν ολίγοις συνοψιζόταν στη συνολική κατεδάφιση του πολεοδομικού σχεδιασμού. Στην περίπτωση του Rethink, όπως και στους αιγιαλούς, η μερική περίπτωση επισκίασε το όλον και πιο σοβαρό θέμα, που είναι η τουριστο-κεντρική κατεύθυνση των επεμβάσεων στην Αθήνα για τα επόμενα χρόνια. Μιλάμε για το Rethink, όπως και για τους αιγιαλούς, γιατί ακριβώς αποτελούν την εικόνα -σύμβολο του όλου. Οι μεν παραλίες ως η κλασική εικονογράφηση του τι είναι Ελλάδα, η μεν Πανεπιστημίου ως ο κατεξοχήν δρόμος του σύγχρονου αθηναϊκού κέντρου.
Μιλάμε επίσης για την Πανεπιστημίου, γιατί η περίπτωσή της είναι “απτή”, είναι μέσα στα πόδια μας, στις καθημερινές μας διαδρομές. Η τόση δημοσιότητα γύρω από αυτή και οι εικόνες του διαγωνισμού έκαναν και τον πιο αδαή να μπορεί να έχει άποψη. Για όλα αυτά η επέμβαση στην Πανεπιστημίου αποκτά ένα ειδικό βάρος, αυτό του διδακτικού προτύπου, του παραδείγματος. Εισάγει το ευρύ κοινό σε ένα ύφος και πνεύμα σχεδιασμού που φαίνεται ότι θα διαπνέει όλες τις μελλοντικές επεμβάσεις στην Αθήνα. Ως διδακτικό παράδειγμα λοιπόν κρίνεται με ιδιαίτερη βαρύτητα- κάθε αστοχία συμβολικά θα πολλαπλασιάζεται.

RETHINK ΑΤΗENS- O μονόδρομος;
Ήδη έχει επιστρατευτεί μια επικοινωνιακή δύναμη για να καλύψει το κενό που θα αφήσουν τα μεγάλα έργα απαντώντας στην ερώτηση “μετά το rethink τι”, ωσάν το rethink να ήταν η μόνη απάντηση στο τι κάνουμε με το κέντρο της Αθήνας. Έτσι βέβαια προωθήθηκε επικοινωνιακά, ως ο μονόδρομος για την ανάπλαση του κέντρου- ως η μοναδική επιλογή σε ένα εκβιαστικό δίλημμα, ή το rethink ή τίποτα, όπως τόλμησε να πει διόλου επιστημονικά και ο επιστημονικός υπεύθυνός του Π. Τουρνικιώτης. Στην κριτική της αντίθετης πλευρά επικράτησε η γραμμή, πάνω στην οποία πάτησε και η ΕΕ για να δικαιολογήσει την απόρριψη, ότι είναι έργο βιτρίνας, περιττή σπατάλη εν μέσω κρίσης. Το αποτέλεσμα αυτής της δίπολης προπαγάνδας είναι ότι στο άκουσμα του νέου της μη χρηματοδότησης το κοινό αναγνώρισε μεν μετά λύπης ότι δεν πρέπει να γίνει ένα τέτοιο σπάταλο έργο σε καιρό κρίσης, αλλά τώρα; πώς θα σωθεί το κέντρο.
Το πρόβλημα όμως με την Πανεπιστημίου δεν είναι ότι είναι έργο βιτρίνας, αλλά ότι δεν σώζει το κέντρο, τουναντίον. Και δώρο να μας την κάνανε θα έπρεπε να πούμε όχι. Δεν απαντάει σε καμία λειτουργική ανάγκη της πόλης, δεν δίνει καμιά ουσιαστική απάντηση στα προβλήματα του κέντρου και κατά πάσα πιθανότητα θα όξυνε αρκετά από αυτά. Περισσότερο απ’ όλα όμως, ακόμα κι αν κάποια στιγμή το έργο υλοποιούνταν και όλα έβαιναν καλώς και οι τωρινές ενστάσεις, εκφρασμένες υπό το φως της κρίσης, διαψεύδονταν, – όποια κι αν ήταν η επιτυχία του έργου στο μέλλον-, υπάρχουν εδώ και τώρα στο παρόν και δεν πρόκειται να σβηστούν στο μέλλον πολύ σοβαρές ενστάσεις ως προς τις κατευθύνσεις και το ήθος που εισάγει, ως προς τη διαδικασία, τον τρόπο σχεδιασμού και το όραμα που φέρει για την πόλη. Ως παράδειγμα έχει ήδη λειτουργήσει αρνητικά. Continue reading

Advertisements


Leave a comment

Rethink Athens- Ένα καθαρό ναι ή όχι και ένα πιθανό ίσως

Rethink Athens- A clear yes or no and a possibly maybe | By Constantina Theodorou
For English>>

Κωνσταντίνα Θεοδώρου

Από την συζήτηση της Δευτέρας 31/03, στην Ανοιχτή Πόλη για το ιστορικό κέντρο, την οποία άνοιξε παρουσιάζοντας τις θέσεις του ο υποψήφιος Δήμαρχος Αθηνών Γαβριήλ Σακελλαρίδης, ένα ερώτημα φαίνεται να έμεινε αναπάντητο ως το τέλος. Τελικά ο υποψήφιος δήμαρχος είναι υπέρ ή κατά του Rethink? Αρκετοί περιμένοντας να ακούσουν με σαφήνεια την τοποθέτηση ναι/όχι απογοητεύτηκαν. Απογοητεύτηκαν περιμένοντας ένα ηχηρό όχι στο Rethink και θεωρώντας αδυναμία της υποψηφιότητας το ότι δεν παίρνει μια σαφή θέση ενάντια σ’ αυτό το “έργο βιτρίνας” στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε, που η πόλη είναι επισήμως σε “ανθρωπιστική κρίση ” κτλ.
Εμμέσως και πολύ πλαγίως μπορεί κανείς να πει πως φάνηκε μια θέση όταν στις προγραμματικές δηλώσεις του υποψηφίου δημάρχου αναφέρθηκε πως ” Κατά την δική μας άποψη, οι λίγοι διαθέσιμοι πόροι δεν πρέπει να πάνε μαζικά σε δήθεν «εμβληματικά» έργα, στερώντας έτσι πόρους από τις γειτονιές. “Trademark” της πόλης δεν πρέπει να είναι ένα «εξευγενισμένο» κέντρο. “ (πηγή)
Όσο λοιπόν μπορεί κανείς να πάρει τις μετρητοίς προεκλογικές δηλώσεις, συνάγεται πως μάλλον η θέση της Ανοιχτής Πόλης είναι κατά. Είναι όμως? Κι αν δεν είναι γιατί δεν είναι? Αλλά μήπως έχει και νόημα να είναι; Υπέρ η κατά;
Η απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι ότι τελικά δεν έχει και τόση σημασία ποια είναι η θέση του όποιου υποψήφιου δημάρχου καθώς δυστυχώς δεν έχει καμιά σοβαρή αρμοδιότητα γι’ αυτή την τόσο καίρια επέμβαση στο κέντρο της πόλης. Οι αποφάσεις παίρνονται σε επίπεδο περιφέρειας και υπουργείου, και η συμφωνία για 78.5 εκ ευρώ έχει ήδη υπογραφεί ως εξής: 38 εκ. Ευρώ από το ΥΠΕΚΑ μέσω ΕΠΠΕΡΑΑ και 40.5 εκ ευρώ από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «ΠΕΠ Αττικής. Ο δήμαρχος Αθηναίων δεν έβαλε πουθενά καμιά υπογραφή, και δεν προβλέπεται να του ζητηθεί να βάλει απ’ τη στιγμή που δεν βάζει και λεφτά- για τα τυπικά μόνο το έργο θεωρείται και υπό την αιγίδα του Δήμου.¹
Οπότε από τη στιγμή που δεν έχει λόγο και δεν μπορεί να αλλάξει κάτι, γιατί ο όποιος υποψήφιος δήμαρχος να κοντραριστεί ευθέως και ρητά με αυτό που μοιάζει να είναι το νέο αντικείμενο συλλογικής φαντασίωσης;
Η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου, αυτή τη στιγμή, μοιάζει να φωτίζει τα όνειρα όλων όσων ζουν και κινούνται στο κέντρο της πόλης, έτοιμοι ν’ ακούσουν το άγγελμα της σωτηρίας στον ήχο της πρώτης μπουλντόζας. Πράσινο, πεζόδρομοι, τουρίστες, έτοιμοι ν’ αφήσουνε λεφτά, όχι κάπου μακριά, όχι στο Ελληνικό, εδώ μέσα στα πόδια μας. Πως μπορεί να τους πει κανείς ότι είναι ανόητο να ελπίζουν πως μια δεντροστοιχία εκατέρωθεν ενός αργοκίνητου τραμ θα τους αλλάξει την ζωή; Το Rethink Athens μέσα από την εξαιρετική επικοινωνιακή προπαγάνδα του ιδρύματος Ωνάση έχει στοιχειώσει τα όνειρα όλων.
Όσο κι αν στην Αθήνα αυτή τη στιγμή κρίνονται πολύ μεγαλύτερα έργα και σε έκταση και σε προϋπολογισμό, η συζήτηση γυρίζει ξανά και ξανά στο Rethink. Είναι το συμβολικό, είναι η ανάταση που περιμένουν όλοι, είναι όπως λένε η βιτρίνα της πόλης, είναι στο κάτω κάτω μες στις καθημερινές μας διαδρομές -δεν μπορεί, όλο και λίγη χρυσόσκονη απ’ την καινούρια λαμπερή Πανεπιστημίου θα πέσει και σε μας που γυρνάμε ολημερίς στο κέντρο. Ενώ στο Ελληνικό; Ό,τι κι αν συμβεί εκεί είναι σχεδόν αόρατο για μας εδώ.
Γι’ αυτό λοιπόν οι διαμαρτυρίες είναι λίγες, βρίσκονται είτε στο πεδίο των ειδικών που αναγνωρίζουν τα λάθη του σχεδιασμού, τις μεθοδολογικές κι επιστημονικές ελλείψεις, σε όσους, με κοινωνικές ευαισθησίες διαμαρτύρονται για την σπάταλη σε καιρούς λιτότητας και σε όσους ατυχείς χρησιμοποιούν τις δέκα λεωφορειακές γραμμές που πρόκειται να κοπούν. Οι υπόλοιποι συναινούν ενθουσιωδώς.

Γιατί λοιπόν να πει ένας υποψήφιος Δήμαρχος όχι στο Rethink?
Η απάντηση βρίσκεται σε ένα πολύ μικρό σημείο στην παρουσίαση του ενός εκ των υπολοίπων ομιλητών της βραδιάς του Γ. Πολύζου, υποστηρικτή του Rethink, καθηγητή ΕΜΠ και πρώην πρόεδρου του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας. Continue reading


Trying hard to persuade us- Rethink Athens “The exhibition”

 Δεν πέρασαν λίγες ώρες απ’ όταν ο Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, Γιάννης Μανιάτης υπέγραψε τους περιβαλλοντικούς όρους ανάπλασης του άξονα Πανεπιστημίου-Πατησίων, κι αμέσως χωρίς να χαθεί χρόνος ανακοινώθηκε η έκθεση του Rethink. Μελέτες εφαρμογής και υποστηρικτικό υλικό θα είναι διαθέσιμα στο κοινό σε ούτε μια εβδομάδα από την υπογραφή της σύμβασης! Κι η πιο ασήμαντη έκθεση ανακοινώνεται τουλάχιστον δυο βδομάδες πριν. Τόση βιάση, τόση ετοιμότητα! Οι αποφάσεις, σαν έτοιμες από καιρό,- κάποιοι προσπαθούν σκληρά να μας πείσουνε γι’ αυτές. Εξού κι αυτός ο εξαιρετικός επικοινωνιακός βομβαρδισμός, – το διακύβευμα είναι προφανώς αντίστοιχα μεγάλο για όσους το κερδίσουν. Όσο μεγαλύτερη είναι η προσπάθεια να κερδηθεί η γνώμη του κοινού τόσο περισσότερο προφανές είναι ότι τίποτε δεν γίνεται για το κοινό καλό.

Αντιγράφοντας από την σελίδα του Rethink Athens: ”Oι οριστικές μελέτες του Rethink Athens παραδίδονται σε πολιτεία και πολίτες! Από τις 19 Φεβρουαρίου, ενεργοποιείται ξανά η στοά Αρσακείου και 19 κενά δωμάτιά της φιλοξενούν τις 33 οριστικές μελέτες του σχεδίου ανάπλασης του κέντρου της πόλης με άξονα την Πανεπιστημίου. Κάθε λεπτομέρεια, πληροφορία, σχέδιο που αφορά την Αθήνα που βάζει ξανά τον άνθρωπο στο κέντρο θα βρίσκεται εκεί. Τα 19 ειδικά διαμορφωμένα καταστήματα της Στοάς Αρσακείου έχουν μετατραπεί σε χώρους έκθεσης, μελέτης και εκδηλώσεων. Μέσα από 42 ειδικά τεύχη, 12 video walls, ενημερωτικά έντυπα, ακριβείς φωτοαπεικονίσεις και αναρτημένα αρχιτεκτονικά σχέδια, η Έκθεση «Rethink Athens: Η Αθήνα στο κέντρο» θα δώσει την ευκαιρία στον επισκέπτη να ξεναγηθεί στο μέλλον της πόλης.Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 10 Μαρτίου και θα φιλοξενεί ταυτόχρονα πολλές και ενδιαφέρουσες δράσεις. Την έκθεση επιμελείται ο Αριστείδης Αντονάς.” Να επισημάνουμε βεβαίως ότι αυτός που επιμελείται την έκθεση ήταν ένας από τους διαγωνιζόμενους φιναλίστ του διαγωνισμού, ο οποίος σε μια παράδοξη θέση αναλαμβάνει να στηρίξει και να οργανώσει την έκθεση του ανταγωνιστή του- και νικητή του διαγωνισμού. Σ’ αυτό το παιχνίδι όλoi βρίσκουν τη θέση τους – όλοι κάτι θα πάρουν. Ο καθείς φέρει την ευθύνη της συμμετοχής του- κι η αισθητική δεν ξεπλένει την ηθική.


REMNANTS of CIAM Rethink/Relaunch Athens

REMNANTS of CIAM Rethink/Relaunch Athens ή πως τα φαντάσματα του 4ου CIAM επιβιώνουν ακόμα στα σχέδια που προωθούνται για την Αθήνα τώρα.
Κωνσταντίνα Θεοδώρου, Διάλεξη στα πλαίσια του προγράμματος “On BOARD”, αφιερωμένο στα 80 χρόνια από το 4ο CIAM, Επιμέλεια Σοφία Ντώνα, CAMP, 30 Ιουνίου 2012, ΑΘΗΝΑ

REMNANTS of CIAM Rethink/Relaunch Athens or how the ghosts of the 4th Ciam are still haunting all the plans for Athens nowadays
Lecture by Constantina Theodorou,  “On BOARD” project, dedicated to the 80 years since the 4th CIAM, Curated by Sofia Dona, CAMP, 30 June 2012, ATHENS
For English>>

 

“….Για την ακρίβεια αυτό που διαποτίζει ακόμα όλα τα σχέδια είναι η ιδέα της ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι το πρόταγμα σε όλα τα σχέδια για την Αθήνα, αλλά και διεθνώς. Η ιδέα της λειτουργικής πόλης βρίσκεται πίσω από όρους όπως Sustainable city, Smart City,Eco-City. Ακόμα και οι φανταστικές πόλεις των Καταστασιακών και των Φουτουριστών, που με την παιγνιώδη τους πρόθεση φαίνεται να ξεφεύγουν από τον όρο της λειτουργικότητας, βρίσκονται ουσιαστικά εντός της διάκρισης της λειτουργικής πόλης, εκπληρώνοντας αποκλειστικά τη λειτουργία αναψυχής (έστω και σοφιστικέ). Η λειτουργικότητα, δηλαδή, αναδύεται ως ο υπέρτατος στόχος της πόλης, η εκπλήρωση της. Σαν να λέμε ότι μια πόλη είναι πόλη όταν λειτουργεί και επιβιώνει. Αυτό παραβλέπει μεμιάς αιώνες ιστορίας όπου η πόλη νοηματοδοτούνταν πρωτίστως από την δυνατότητα και την πυκνότητα σχέσεων. Μιλάμε για μικτές συμπαγείς πόλεις εννοώντας την μίξη και πυκνότητα  των λειτουργιών και όχι απαραίτητα την μίξη, την σχέση των ανθρώπων που είναι τελικά η πόλη.

Υπάρχει μια παγίδα, μάλιστα, ακριβώς στο ποιες είναι οι   4 λειτουργίες, κάτι που μας διαφεύγει. Κατοικία, εργασία, αναψυχή, κυκλοφορία, φαίνεται απλό- τι άλλο θα μπορούσε να είναι η πόλη?  Το πρόβλημα των 4 αυτών κατηγοριών επεσήμανε ο Δεσποτόπουλος το ’55, που διατύπωσε κάποιες καινούριες κατηγορίες.

Και πρότεινε την οικονομική συγκρότηση έναντι της εργασίας, το συν-κατοικείν έναντι της κατοικίας, τον κοινωνικό χώρο έναντι της αναψυχής. Παρακάμπτει την κυκλοφορία μιας και δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις την κυκλοφορία  ισότιμα ως λειτουργία της πόλης, είναι κάτι αυτονόητο, μια πόλη δεν μπορεί να έχει ως στόχο την κυκλοφορία, και βάζει αυτό που είναι μια πολύ σημαντική λειτουργία της πόλης, η ιδεολογική της συγκρότηση, και  η οποία οφείλει να είναι μια προτεραιότητα, ειδικά σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Προτείνει λοιπόν να σχεδιάζουμε με στόχο την “ιδέα της πόλης” και όχι για την επίλυση της κυκλοφορίας. Η ιδεολογική συγκρότηση δεν είναι βεβαίως κάτι στατικό και κάθε εποχή δημιουργεί τη δική της.

Είναι προφανές ότι μέσα από τις κατηγορίες του Δεσποτόπουλου αναδύεται και ένα άλλο μοντέλο πόλης στην φύση του, μια πόλη σχέσεων. Όπως ήταν παλιότερα οι πόλεις. Αυτή η ιδέα της πόλης μαζί με τις  4 νέες κατηγορίες που όρισε φαίνεται να ξεχάστηκαν. Δεν μιλάμε για οικονομική συγκρότηση, για κοινωνικό χώρο, και ιδεολογική συγκρότηση, για συν -κατοικείν. Μιλάμε για κατοικία, αναψυχή, εργασία, κυκλοφορία, ακόμη κι όταν φαίνεται να μιλάμε για κάτι άλλο. Οι λέξεις δεν είναι αθώες.  Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε φτιάχνουν την πόλη.

Κι αυτό μπορούμε να το δούμε στα παραδείγματα των πιο προβεβλημένων σχεδίων για την Αθήνα τώρα….”

Όλο το κείμενο μαζί με τα σχέδια  στην παρουσίαση που ακολουθεί.